benchmark-arrow
Varsa Varsınız

Usanmadan yazmayı sürdüreceğim.

Söz konusu olan toplum olunca neden mevzu ikiye bölünüyor? Aynı topraklarda ve aynı sistemin içinde değil miyiz? Ya ortak geleceğimiz? Bir yanda şirket, öte yanda toplum var algısı ne zaman değişecek acaba? Biraz iyilik, biraz görünürlükle mi devam edecek bu yolculuk? Yoksa şirketin toplumun içinde yaşayan canlı bir organizma olduğu gerçeğiyle yüzleşmenin vakti geldi de geçmiyor mu?

Varsa varsınız, demek istiyorum.

Çünkü toplumsal yatırım şirketin dışında duran bir iyilik alanı değil. Şirketin geleceğiyle ve içinde var olduğu toplumun koşullarıyla doğrudan ilişkili. Bu nedenle şirketin stratejisiyle uyumlu olmalı, sürdürülebilirlik yaklaşımından ve risk yönetiminden de ayrı düşünülmemeli.

İşin ilginç yanı…

Çalışanlar söz konusu olduğunda bu ilişkiyi çoktan anlamış durumdayız. İyi çalışanları bulmak, onları geliştirmek, kurumda tutmak için sistemler kuruyor; çalışan bağlılığını ölçüyor, ihtiyaçlarını anlamaya çalışıyoruz. Bütün bunları çalışanımıza iyilik olsun diye yapmıyoruz. Çünkü şirketin gelişimiyle çalışanın gelişiminin birbirine bağlı olduğunu biliyoruz. Tedarikçilerimizle ilişkimizde de benzer bir akıl var. Tedarik zincirinin sürekliliğinin kendi işimizin sürekliliği anlamına geldiğini, tedarikçilerde yaşanacak sorunların dönüp bizi de etkileyeceğini biliyoruz. Bu nedenle tedarikçi ilişkilerini de bir iyilik meselesi olarak değil, işimizin sürekliliğinin ve risk yönetimimizin bir parçası olarak görüyoruz.

Dilimiz birden değişiyor

Topluma geldiğimizde bu akıl yerini başka bir şeye bırakıyor ve dilimiz birden değişiyor. “Destekliyoruz”, “katkı sağlıyoruz”, “fayda yaratıyoruz” derken şirketi veren, toplumu alan tarafa yerleştiren bir alışkanlıkla hareket ediyoruz. Evet, itirazım tam olarak buna; şirketle toplum arasındaki ilişkiyi hâlâ tek taraflı bir iyilik ilişkisi olarak ele alan anlayışa. Sonrası malum: iyilik sosuna bulanmış işler, bolca duygu, güzel hikâyeler, etkileyici filmler vesaire…

Eğitimden sağlığa, çocuklardan gençlere, kadınlardan yerel kalkınmaya uzanan çok sayıda çalışmanın içinde yer almış biri olarak, toplumsal yatırımların değerini tartışacak değilim. İyi tasarlanmış, gerçek ihtiyaca cevap veren, uzun soluklu bir programın insanların hayatında yaratabileceği değişimi gördüm, görüyorum. Ancak toplumsal yatırımları şirketin kendi varlığından ayrı bir iyilik alanı olarak konumlandırdığımızda, bu çalışmaların şirketin toplumla kurduğu ilişkinin bir parçası olduğunu gözden kaçırmış oluyoruz.

Bir şirketin toplumsal bir meseleye neden yatırım yaptığı, toplumun gerçek ihtiyacı kadar şirketin kendi işiyle, sürdürülebilirlik stratejisiyle, sahip olduğu bilgi ve yetkinliklerle de ilişkili olmalı. İkisinin kesiştiği alan, yapılan işi hem daha anlamlı hem de daha güçlü kılıyor. Her şirketin her toplumsal meseleye çözüm üretmesi gerekmiyor zaten. Şirketin gerçekten dönüşüm sağlayabileceği alanla gerçek bir toplumsal ihtiyaç örtüştüğünde, yapılan işin kalıcı bir değer yaratma ihtimali de güçleniyor.

Yaratılacak bu değer sadece toplumun gelişmesini sağlamıyor. Toplumun bir parçası olan şirketlerin de iyi eğitim almış insanlara, sağlıklı ve güvenli bir topluma, güçlü yerel ekonomilere, kendine ve geleceğine güvenen gençlere ihtiyacı var. İyi eğitim alamayan gençlerin çoğaldığı, eşitsizliklerin derinleştiği, insanların geleceğe güveninin azaldığı bir yerde şirket kendi geleceğini bütün bunlardan ne kadar ayrı tutabilir? Yarın ihtiyaç duyacağı çalışan, müşteri, girişimci, iş ortağı, tedarikçi nerede yetişecek? Toplumun sorunlarını kapının dışında bırakıp şirketin içeride sağlıklı ve güçlü kalmasını beklemek mümkün mü?

Michael Porter ve Mark Kramer’ın yıllar önce şirketlerle toplum arasındaki karşılıklı bağımlılığa dikkat çekerken söyledikleri de çok farklı değildi: Şirketlerin sağlıklı bir topluma, sağlıklı toplumların da başarılı şirketlere ihtiyacı var. Aradan geçen yıllarda sürdürülebilirlik şirketlerin gündeminde çok daha fazla yer kaplamaya başladı; ama konu toplumsal yatırımlara geldiğinde bu karşılıklı bağımlılığı hâlâ yeterince dikkate almıyoruz.

Çevresel sürdürülebilirlik şirketin doğadan bağımsız olmadığını epey sert biçimde öğretti bize. Su yoksa üretim de yok; verimli toprak yoksa tarım da… Doğadaki bozulmanın dönüp şirketin kendi geleceğini etkilediğini artık biliyoruz. İnsan ve toplum söz konusu olduğunda durum neden farklı olsun?

Şirketin geleceğini toplumun geleceğinden ayrı düşünürken sosyal sürdürülebilirlikten söz etmek bana pek mümkün gelmiyor.

Şirket toplumu etkiliyor, toplumda olup bitenler de şirketi. Böyle bir karşılıklı bağımlılık içinde toplumsal yatırımları şirketin toplum için yaptığı “iyilikler” olarak değil, şirketle toplum arasındaki stratejik ilişkinin bir parçası olarak düşünmenin ve yönetmenin zamanı gelmedi mi?

Mevzu iyiliğin çok ötesinde.
Varsa varsınız…

Fadile Paksoy

Bu yazı, Brandmap Dergisi’nin Eylül – Ekim 2026 sayısında yayımlanmıştır.