5 Eylül Uluslararası Hayırseverlik Günü, Birleşmiş Milletler’in de vurguladığı gibi yoksulluğu ve eşitsizlikleri azaltmada en büyük insani gücümüz olan “küresel dayanışmayı” onurlandırıyor. Hayırseverlik, insanın bir başkasının ihtiyacını görmesi ve elindekini paylaşması üzerine kurulu, kadim bir toplumsal davranış ve bu davranış Türkiye’de de oldukça güçlü bir şekilde sürdürülüyor.
Birleşmiş Milletler’in yoksulluğu her boyutuyla ortadan kaldırmayı hedefleyen kalkınma gündemiyle birlikte, geleneksel bağışçılığın sınırları da modern bir çizgiye taşınıyor. Modern hayırseverlik (filantropi), yalnızca kriz anlarında anlık destek sağlayan tek yönlü bir yardım mekanizması olmaktan çıkarak; dışlanan grupları kapsayan, yenilikçi çözümleri destekleyen ve eşitsizlikleri çözmeyi hedefleyen stratejik bir araca dönüşüyor. OECD’nin Private Philanthropy for Development raporuna göre, 2020-2023 yılları arasında kalkınma amaçlı özel filantropik kaynaklar 68,2 milyar dolara ulaşarak resmi kalkınma yardımlarının yaklaşık %10’una denk geliyor. Hayırseverlik, resmi kalkınma yardımlarının ölçeğine ulaşamasa da toplumsal sorunları çözmede tamamlayıcı bir rol oynuyor.
TÜSEV’in Türkiye’de Bireysel Bağışçılık ve Hayırseverlik 2024 araştırması, doğrudan ihtiyaç sahibine yardım etme geleneğinin ülkemizde de çok canlı olduğunu gösteriyor. Rapor verilerine göre, 2004’te bir kurum aracılığıyla bağış yaptığını söyleyenlerin oranı yüzde 18 iken, 2024’te bu oran yüzde 35’e ulaşıyor.
Kurumsallaşan iyiliğe yönelişi gösteren bu yerel tabloyu, küresel veriler de destekliyor. Charities Aid Foundation (CAF) tarafından yayımlanan World Giving Index (Dünya Bağışçılık Endeksi) 2025 yılı verilerine göre Türkiye; para bağışlama, gönüllü zaman ayırma ve özellikle “tanımadığı birine yardım etme” kategorilerinde dikkat çekici bir ivme yakalıyor. Bir kişiye veya kuruma herhangi bir yolla para verdiğini söyleyenlerin oranı küresel ortalamada %61 iken, Türkiye’de bu oran %76’ya ulaşıyor. Yani her dört kişiden üçü bir şekilde bağışta bulunduğunu söylüyor. Yine aynı araştırmaya göre, ihtiyaç sahibi bir kişiye veya aileye bağışta bulunanların küresel ortalaması %36 iken Türkiye’de bu oran %54 olarak karşımıza çıkıyor.
Bireysel alandaki bu güçlü dayanışma tablosu, kurumsal dünyada da yeni bir dönüştürücü yaklaşımı zorunlu kılıyor. Şirketlerin toplumsal alandaki varlığı bu modern hayırseverlik vizyonuyla birleştiğinde yepyeni bir yönetim sorumluluğu beraberinde getiriyor. Hayırseverlikle kurumsal toplumsal yatırım programları arasında bir hiyerarşi aranmamalı. Aksine, derinleşen eşitsizliklerin azaltılmasında her iki yaklaşıma da eşzamanlı olarak ihtiyacımız var. Acil bir afette ulaştırılan yardımların hayati değerini kimse tartışamaz.
Öte yandan eğitimde eşitsizliği veya yoksulluğu azaltmak gibi uzun vadeli hedeflerde mesele yalnızca “ne kadar para harcandığı” olmaktan çıkıyor. Dünyada yaygın olarak kullanılan B4SI gibi küresel standartların da işaret ettiği üzere, stratejik programlar uygulayan şirketler, ulaştıkları kişi sayısıyla yetinmiyor. Şirketler artık ayrılan kaynakla gerçekleştirilen faaliyetlerin bireylerin hayatında ve toplumda ne tür bir değişim/etki yarattığını birbirinden ayırıyor.
Toplumsal eşitsizlikleri azaltmak için kaynak ayırmak kurumsal bir tercih olarak öne çıkıyor. Ancak o kaynağın gerçekten kalıcı bir sosyal değere dönüşüp dönüşmediğini ölçmek ve bilmek, kurumlar için en temel yönetim sorumluluğu haline geliyor. Unutmayalım ki hayırseverliğin o şefkatli ve hızla harekete geçiren refleksine ne kadar ihtiyacımız varsa, toplumsal yatırımların akılcı, ölçülebilir ve kalıcı dönüşüm vadeden gücüne de o kadar ihtiyacımız var. 5 Eylül Uluslararası Hayırseverlik Günü bize, bu iki alanı birbirinin rakibi olarak değil, daha adil bir dünya inşa etmek için yan yana duran iki güçlü sütun olarak görmemiz gerektiğini hatırlatıyor.
Fadile Paksoy
